W listopadzie 2015 roku, po dwóch latach zapowiedzi i przesunięć, na rynek trafiło kilkanaście różnych komputerów sygnowanych logiem Steam Machine. Miały połączyć bibliotekę i ceny PC z wygodą konsoli – jeden przycisk, kanapa, telewizor. Kilkanaście miesięcy później większość z nich zalegała w magazynach, a Valve po cichu wygasiło projekt.
To właśnie z gruzów tej porażki powstał dzisiejszy hit firmy – Steam Deck. Warto wiedzieć, co dokładnie poszło nie tak, bo bez tamtej lekcji Steam Deck najpewniej by nie istniał.
Steam Machine – co to właściwie było?
Steam Machine nie było jednym urządzeniem z taśmy produkcyjnej Valve, tylko standardem: specyfikacją małych, kompaktowych komputerów (Small Form Factor), które miały zmieścić się na półce pod telewizorem obok konsoli czy odtwarzacza Blu-ray. Valve nie budowało sprzętu samodzielnie – udostępniło darmowy system operacyjny i autorski kontroler, a produkcję obudów zleciło partnerom: Alienware, ASUS i garstce mniejszych producentów dla entuzjastów.
Pomysł wziął się z konfliktu z Microsoftem. W 2012 roku zadebiutował Windows 8 z wbudowanym Microsoft Store, a szef Valve Gabe Newell obawiał się, że Microsoft w końcu zamknie system dla zewnętrznych sklepów i odetnie Steama od użytkowników. Odpowiedzią miała być niezależna alternatywa oparta na Linuksie – tak powstał SteamOS, system oparty na Debianie, który po włączeniu od razu uruchamiał tryb Big Picture: kafelkowy interfejs zaprojektowany pod sterowanie padem na dużym ekranie.
Chaos sprzętowy zamiast prostoty konsoli
Kupując PlayStation czy Xboksa, klient wie, czego się spodziewać: każda gra oznaczona logiem konsoli działa tak samo u wszystkich. Valve zburzyło ten schemat i to był pierwszy poważny błąd strategiczny projektu.
Zamiast jednego urządzenia na rynku pojawiło się kilkanaście maszyn od kilkunastu producentów, każda z inną specyfikacją, obudową i ceną. Klient, który chciał po prostu pograć na telewizorze, musiał nagle porównywać procesory, ilość RAM-u i modele kart graficznych – Valve zaserwowało mu proces składania peceta, tylko zapakowany w gotowe pudełko.
Rozstrzał cenowy był ogromny: obok modeli konkurujących gabarytami i ceną z PS4 stały wersje warte tyle, co używany samochód – najdroższe konfiguracje sięgały ok. 2000 dolarów, podczas gdy PlayStation 4 kosztowało 349 dolarów. Dla przeciętnego gracza konsolowego taki wybór był po prostu niezrozumiały: po co płacić sześciokrotność ceny PS4 za sprzęt, na którym trzeba jeszcze sprawdzać wymagania sprzętowe gier? Valve liczyło, że różnorodność będzie atutem. W praktyce stała się głównym powodem porażki marketingowej projektu.
Dlaczego Steam Machine poniosło porażkę
Na upadek złożyły się trzy czynniki.
Brak gier na Linuksa (era przed Protonem). To był największy, systemowy problem. SteamOS działał na Linuksie, a w 2015 roku biblioteka gier na ten system była ułamkiem tego, co oferował Windows – większość nowych tytułów AAA w ogóle nie miała wersji linuksowej. Deweloperzy nie chcieli przepisywać kodu z DirectX na OpenGL czy raczkującego Vulkana dla garstki użytkowników SteamOS. Valve nie miało wtedy jeszcze swojej późniejszej broni – warstwy kompatybilności Proton, która dziś pozwala Steam Deckowi uruchamiać gry pisane pod Windows bez żadnych zmian ze strony twórców. Bez tego gracze płacili za sprzęt, na którym większość ich biblioteki Steam po prostu nie działała.
Steam Controller – rewolucja, która przerosła graczy. Valve chciało stworzyć pad, który zastąpi myszkę i klawiaturę w strategiach czy RPG-ach z kanapy. Zamiast klasycznego prawego drążka analogowego dostał okrągły panel dotykowy z haptyką. Intencja była dobra, wykonanie – zbyt wymagające: kontroler potrzebował długiej nauki, ciągłej kalibracji i osobnych profili sterowania niemal do każdej gry. Gracz, który po pracy chciał po prostu odpalić grę, wracał do zwykłego pada od Xboksa czy PlayStation.
Wojna cenowa z PS4 i Xbox One. Gdy Steam Machines wchodziły na rynek pod koniec 2015 roku, PS4 i Xbox One były już dojrzałymi, dobrze sprzedającymi się konsolami za ułamek ceny mocniejszych wariantów Steam Machine. Wybór między sprawdzonym PS4 za 349 dolarów a Steam Machine za 500–800 dolarów, na którym większość gier i tak nie odpali przez ograniczenia Linuksa, był dla przeciętnego kupującego oczywisty.
Steam Machine vs Steam Deck – jak porażka zrodziła sukces
Valve nie porzuciło pomysłu grania w PC-gry poza biurkiem – przeanalizowało błędy Steam Machine i zmieniło podejście w dwóch kluczowych punktach.
Po pierwsze, firma przestała oddawać kontrolę nad sprzętem partnerom zewnętrznym: Steam Decka Valve zaprojektowało, wyprodukowało i wyceniło samodzielnie, eliminując chaos konfiguracyjny i cenowy. Po drugie, stworzyło Proton – warstwę translacji, dzięki której gry pisane pod Windows działają na SteamOS bez ingerencji deweloperów. To rozwiązało dokładnie ten problem, który zabił Steam Machine.
Gdyby nie bolesna lekcja z lat 2013–2015, Proton prawdopodobnie by nie powstał, a SteamOS pozostałby ciekawostką, nie fundamentem najpopularniejszego dziś handhelda do gier.
Czy warto kupić Steam Machine dzisiaj?
Jeśli trafisz na używaną Steam Machine (najczęściej spotykany model to Alienware Alpha ASM100) w dobrej cenie, ma to sens – pod warunkiem, że nie liczysz na fabryczne oprogramowanie. SteamOS 1.0 i 2.0 są martwe: nie uruchomisz na nich nowoczesnego klienta Steam ani współczesnych gier.
To wciąż jednak solidne, kompaktowe obudowy ze starszą, ale standardową architekturą PC (Intel + Nvidia), więc da się je odrodzić:
Kupowanie Steam Machine z myślą o uruchomieniu jej w oryginalnym stanie nie ma dziś sensu. Ale jako tania baza pod domowy sprzęt do emulacji retro gier albo odtwarzacz filmów w salonie – wciąż może się sprawdzić.
FAQ
Kiedy wyszło Steam Machine?
Czy na Steam Machine można zainstalować system Windows?
Dlaczego Steam Machine okazało się klęską?
Zdjęcie w nagłówku pochodzi z serwisu pixabay.com
Artykuł stworzony przy pomocy AI.
